Nörobilim

İnsan beyni nasıl çalışır?

İnsan beyni, bilinen evrenimizde sahip olduğumuz en karmaşık ve esrarengiz varlıktır.. Bizim farkındalık ve olduğumuz ve yaptığımız her şey o 1500 gramlık kütleden ortaya çıkıyor. Tüm dünyamızın, her gün içinde hareket ettiğimiz tüm bu gerçekliğe, kafatasımıza sığacak kadar küçük bir şeyin içinde olması inanılmaz değil mi?

Beyin milyarlarca nöron ve gliadan oluşur. Her biri başlı başına bir dünyadır ve o kadar karmaşıktır ki nasıl çalıştıklarını zar zor anlayabiliriz. Bu hücreler birbiriyle bağlantılıdır ve tipik bir nöronun yaklaşık on bin bağlantı kurabileceği tahmin edilmektedir..

Kafatası boşluğumuzdaki o gizemli madde, dünyayı dolaştığımız algısal temeldir, kararlarımızın ortaya çıktığı ve hayal gücünün dövüldüğü yerdir. En büyük arzularımız ve hayatımız, sinapslardan (nöronal bağlantılar) ve onu oluşturan hücrelerin birbiriyle ilişkili dinamiklerinden kaynaklanır.

İnsan beyni nedir?

aydınlanmış beyin
Milyarlarca nöronumuz varsa, bu birkaç gram kütlede kaç bağlantı olduğunu hayal edin. Samanyolumuzda ne kadar yıldız varsa o kadar bağlantı var!

Beynin tüm sinir sisteminin ve vücudun diğer sistemlerinin kontrol ve yürütme merkezi olduğunu söyleyebiliriz.. Düşüncelerimizin, duygularımızın, arzularımızın, eylemlerimizin temelidir. Çevremizdeki olumsuzluklara ve değişikliklere uyarlanabilir bir şekilde yanıt vermemize yardımcı olan hem bilinçli hem de bilinçsiz çoklu süreçlerin yeridir.

Görünüşe göre beynin en önemli işlevi hayatımızı yönetmek; ancak, bu mutlaka onun ayırt edici özelliği değildir. Damasio (2010), insan beyninin ayırt edici özelliğinin haritalar (nöronal modeller veya beyin aktivitesi) oluşturma yeteneği olduğunu savunur.

Beyin bu haritaları yapılandırırken kendini bilgilendirir. İçerdikleri bilgiler, beynimizin motor davranışına etkili bir şekilde rehberlik etmek için bilinçsiz bir şekilde kullandığı bilgilerdir.

Bu haritalar dünyayla, nesnelerle, insanlarla, yerler vb. ile etkileşim sayesinde oluşturulur. Detaylandırması, uyurken bile asla durmaz. Beynimiz, nesnelerin ve eylemlerin benimsediği ilişkileri daha kolay anlamak ve depolamak için neredeyse her şeyi haritalara indirger.

Damasio’nun (2010) dediği gibi insan beyni “O doğuştan gelen bir haritacıdır ve haritacılık, beynin içinde oturduğu bedeni haritalar üzerinde sınırlandırarak başlar.” (s. 110).

Bölünme

Beynin sağ ve sol yarım küreler olarak bilinen sağ yarısı ve sol yarısı vardır. Bunlar korpus kallozum aracılığıyla bağlanır. Beynin sağ tarafı vücudun sol tarafını, sol tarafı ise sağ tarafı kontrol eder. Bu iki yarım küre birkaç loba bölünmüştür:

  • Frontal lob: Serebral korteksin en ön yapılarıdır, alnın arkasında, merkezi fissürün önünde ve lateral fissürün üstünde bulunurlar. İşlevlerinden bazıları şunlardır: diğerleri arasında planlama, davranışsal kontrol, zihinsel esneklik, çalışma belleği, sosyal biliş (Flores ve Ostrosky-Solís, 2008).
  • parietal lob: Çevremizdeki dünyanın bir görüntüsünü oluşturabilmemiz için duyusal bilgileri entegre etmekten sorumludur. Vücudumuzu algılamamıza ve dokunma, basınç ve sıcaklık gibi somatosensoriyel bilgileri bütünleştirmemize izin verirler (Guy-Evans, 2021).
  • Temporal lob: kulakların arkasında, başın alt tarafında bulunur. Hafıza, işitme, duygular ve dilin bazı yönleriyle ilişkilidir. Sol temporal lob dili anlama, sözlü bilgi ezberleme, konuşma oluşturma ve öğrenme ile ilgilidir. Sağ temporal lob sözel olmayan bilgilerin hafızası, bilgilerin tanınması ve yüz ifadelerinin belirlenmesi ile ilişkilendirilir.
  • Oksipital lob: beynin arka kısmında bulunur. Bu lobun işlevleri görsel işleme ve yorumlama ile ilgilidir.

Beyin nasıl çalışır?

beynin önden görünüşü
Beyin, sinapsları, onu oluşturan farklı bölümler ve her birinde yapılandırılmış haritalar, görüntüler ve temsiller sayesinde çalışır.

Beynin bazı fonksiyonlarını çok özetlenmiş bir şekilde gördük. Artık, temel hayatta kalma süreçlerini yönetmenin yanı sıra, davranışa rehberlik edecek haritalar oluşturma yeteneğine de sahip olduğunu biliyoruz. Nöronlarının farklı dinamikleri ve aralarındaki bağlantı, işleyişinin temelidir.

Beynin iş bölümü, işleyişini karakterize eden özelliklerden biridir.. Beynin tek bir bölgesinin her şeyden sorumlu olması ne enerjisel ne de evrimsel olarak sürdürülebilir değildir. İşlem süresi çok daha yavaş olacaktır ve mevcut bölümün izin verdiği gibi farklı sinyaller paralel olarak işlenemeyecektir.

Bu nedenle, fonksiyonların dağılımı gerçekten gerekli ve uyarlanabilir bir özelliktir, aksi takdirde zamanla sürmezdi.

Şimdi, beynin (ana iletişim ve iletim aracı olan) sinapsları, onu oluşturan farklı bölümler ve her birinde yapılandırılmış haritalar, görüntüler ve temsiller sayesinde çalıştığını zaten biliyoruz. Fakat tüm bunlar birlikte nasıl çalışır?

Beyin işlevini temsil etmenin en iyi yolu bir senfoni orkestrası düşünmektir. Bir orkestrada, her kişi farklı bir nota veya enstrüman çalsa da, eylemleri bütünleşerek harika ve tutarlı bir senfoni oluşturur.

Aynı şey beynin işleyişinde de olur, Her parça farklı sinyalleri farklı hızlarda işlese de hepsi bir arada entegredir, sinirsel ateşlemelerini senkronize ederek.

Sonuç olarak, beynin işleyişi gerçekten karmaşıktır ve biz onu daha yeni anlamaya başlıyoruz. Onun sayesinde gerçekliğimizi, yaşamımızı ve ilişkilerimizi inşa edebiliriz. İşleyiş biçimine dayanarak, yalnızca dünyanın değil, kendimizin de farkında olabiliriz.

İnsanlar olarak varlığımız, bir dereceye kadar, bu karmaşık ve gizemli sinirsel bağlantı ağından kaynaklanmaktadır.

Yazı İnsan beyni nasıl çalışır? ilk olarak 1ipucu.net Uzmanlardan İpuçları Blog’da yayınlandı.

Konuk Yazar

Yazarlarımız konularında uzman ve eğitimli kişilerdir. Sorularınızı en iyi şekilde cevaplamak, Fikre ihtiyaç duyduğunuzda en yaratıcı fikirleri üretmek için buradalar. Sizleride Bekliyoruz.

Bunlar da hoşunuza gidebilir.

Başa dön tuşu